Ένας κόκκος σταριού

Είμαι ένας κόκκος σταριού

Κράτα με στη χούφτα σου,

κλείσε τα μάτια σου

και άφησέ με να σου πω

την ιστορία της ζωής μου...

Όπως λέει και η ελληνική μυθολογία, η Θεά Δήμητρα με πρόσφερε στους προγόνους σου. Αυτή τους δίδαξε και την καλλιέργεια μου.

Από νωρίς εξαπλώθηκα σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης και αποτέλεσα τη βασική τροφή του ανθρώπινου είδους.

Προσαρμόστηκα σε όλα σχεδόν τα κλίματα που ο άνθρωπος με ταξίδεψε. Πέρασα πολλές αντιξοότητες, φτωχά εδάφη, ξηρασία, δυνατούς ανέμους. Όμως πάντα κατάφερνα να επιβιώνω και να γίνομαι τροφή για τον άνθρωπο και να δίνω το σπόρο για την επόμενη χρονιά.

Έτσι πέρασαν οι μέρες, οι βδομάδες, οι μήνες τα χρόνια, με χαρές και λύπες, με δυσκολίες και ευκολίες, με γάμους και χωρισμούς με κηδείες και βαφτίσια.

Θά 'ταν πριν 50 χρόνια περίπου που ο άνθρωπος μ’ έδιωξε από τα χωράφια του.

"Να φύγεις από δω! Δεν αξίζεις να σε καλλιεργώ. Δεν μου φέρνεις πολλά λεφτά στο σπίτι".

Και εγώ έφυγα... Ευτυχώς, με βρήκαν κάποιοι ηλικιωμένοι φίλοι μου στα βουνά και με κράτησαν. Συνέχισαν να με καλλιεργούν και εγώ τους έδινα τροφή και το σπόρο για την επόμενη χρονιά, με χιόνια και με μπόρες, με ήλιο και βροχή.

Κάτω στο κάμπο άλλαξαν τα πράγματα. Μοντέρνες ποικιλίες, πιο αποδοτικές, πιο ακριβές, πήραν τη θέση μου. Άδειασαν τα σπλάχνα της μάνας γης. Με δηλητήρια ραντίζουν τα κορμιά των σταριών. Στο τέλος, ω!, στο τέλος πετάνε την παραγωγή στη χωματερή, για να μείνει η τιμή ψηλά.

Ο αγρότης τώρα αγοράζει κάθε χρόνο το σπόρο.

Αφού ο άνθρωπος κατάφερε να δηλητηριάσει το νερό, τον αέρα και τη γη, άρχισε να με αναζητά ξανά.

Ήρθαν στα βουνά και με βρήκαν, μου ζήτησαν να κατεβώ στον κάμπο, να μπω στο σπιτικό τους και στα χωράφια τους ξανά.

Εγώ τους ακολούθησα.

Γέμισε ξανά μυρουδιές το σπίτι, γλυκό ψωμί! Τα παιδιά παίζουν στους αγρούς άφοβα και οι αγρότες έχουν το δικό τους σπόρο για την επόμενη χρονιά.

Κράτα με, γιατί αν τύχει και χαθώ, δεν θα με βρεις ξανά και είναι δεμένη η μοίρα μου μαζί με τι δική σου.

Γιατί να κρατήσουμε τους παραδοσιακούς σπόρους

Όπως λέει και το σιτάρι της ιστορίας μας, οι παραδοσιακές ποικιλίες έφτασαν σε μας από την αρχαιότητα. Το μονόκκοκο σιτάρι καλλιεργείται στον Ελλαδικό χώρο από την 7η χιλιετηρίδα π.Χ, δηλαδή εδώ και εννιά χιλιάδες χρόνια. Η φάβα της Σαντορίνης από το 1.500 π.Χ. εδώ και 3.500 χρόνια. Το σιτάρι που κάνουμε ψωμί έχει βρεθεί σε ανασκαφές στη Κνωσσό και χρονολογείται από το 6.500 π.Χ.

Οι παραδοσιακές ποικιλίες είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας και έχουμε χρέος να τις διατηρήσουμε, όπως διατηρούμε τα ιστορικά μνημεία. Οι σπόροι είναι ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας μας. Εμπεριέχουν την ιστορική μνήμη.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι κατακτητές καταστρέφουν αμπελώνες εκατό χρόνων και ελαιώνες χιλιάδων χρόνων.

Οι παραδοσιακές ποικιλίες έχουν χρώματα, αρώματα και γεύσεις που δεν έχουν οι μοντέρνες ποικιλίες. Δώδεκα χιλιάδες ποικιλίες ντομάτας υπάρχουν καταγραμμένες παγκοσμίως. Κόκκινες, κίτρινες, μαύρες, πράσινες, μικρές, μεγάλες, αχλαδόσχημες κ.λ.π. Το ίδιο ισχύει και στα καλαμπόκια, στις πατάτες, στα φασόλια κ.λ.π

Ο αγρότης καλλιεργητής μπορεί να κρατάει το δικό του σπόρο κάθε χρόνο. Ο σπόρος είναι ο πρώτος κρίκος στη διατροφή μας. Όποιος ελέγχει το σπόρο έχει μια τεράστια πολιτική και οικονομική εξουσία. Από την άλλη μεριά, όποιος κρατάει το δικό του σπόρο μπορεί και αποφασίζει τι θα καλλιεργήσει μόνος του. Είναι αυτάρκης και ανεξάρτητος.

Ο καθένας από μας είναι σημαντικός και σπουδαίος και ο καθένας από μας παίζει καθοριστικό ρόλο στο μέλλον της χώρας μας και του πλανήτη όλου. Αρκεί να πάρουμε την ευθύνη που μας αναλογεί στα πράγματα που συμβαίνουν γύρω μας. Δεν είμαστε θύματα καταστάσεων, αλλά δημιουργοί τους. Τα γεγονότα δεν είναι τυχαία. Αν σήμερα είσαι εδώ, είναι γιατί έχεις συντονιστεί στη μεγάλη οικογένεια του Πελίτι, αλλά και στο παγκόσμιο κίνημα για την ελευθερία των σπόρων και της τροφής μας. Για μας και τις επόμενες γενιές. Οφείλουμε να εργαστούμε και να εργαστούμε τώρα.

Το τώρα είναι ο μοναδικός πραγματικός χρόνος. Ονειρέψου έναν καλύτερο κόσμο και κάθε μέρα κάνε ένα μικρό βήμα γι' αυτόν. Μια μέρα θα είναι πραγματικότητα.

Για το Πελίτι

Παναγιώτης Σαϊνατούδης

Ομιλία 2o ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΩΝ ΣΠΟΡΩΝ

Αθήνα, Πλατεία Κοραή

18 Οκτωβρίου 2014

Λουλούδια της αυλής

Κατιφέδες

Ντάλιες

"Σκυλάκι" φυτρωμένο στο βράχο

Νησιώτικο

Μόλοχα ή "γεράνι"

 

Κρύσταλλο

Χρυσάνθεμο ή "Αγιοδημητριά"

Η Ήπειρος της Φύσης και του Πολιτισμού στο επιστημονικό μικροσκόπιο

φωτ. Κώστας Ζήσης (costaszissis.com)

 

του Γιώργου Κιούση

Έναν σταθμό πεδίου, όπου φοιτητές και επιστήμονες θα μελετούν και θα διδάσκουν το ιδιαίτερου φυσικού κάλλους τοπίο της Ηπείρου, απέκτησε το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Πρόκειται για οικήματα σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής αξίας, απομακρυσμένα από αστικά κέντρα, όπου ερευνητές από το οικείο Πανεπιστήμιο και από Πανεπιστήμια εγχώρια ή του εξωτερικού ή Ερευνητικά Ιδρύματα διαμένουν για να διδάξουν, να πραγματοποιήσουν επιτόπιες έρευνες, να κάνουν δειγματοληψίες, ή τέλος να οργανώσουν επιστημονικά συμπόσια.

Ο σταθμός προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα. Κατ' αρχάς φέρνει σε επαφή τους φοιτητές με τη φύση, δημιουργώντας μια αμεσότητα με το αντικείμενο μελέτης και κεντρίζοντας το ενδιαφέρον τους για το περιβάλλον. Δεύτερον, διευκολύνει τους ερευνητές λόγω της εγγύτητας με το ερευνητικό τους αντικείμενο. Η παρατήρηση, η δειγματοληψία, η ανάλυση, η επιστημονική συζήτηση, όλα γίνονται στο κέντρο του ενδιαφέροντος, τίποτα δεν γίνεται σε ένα αποστειρωμένο περιβάλλον, όπως είναι το πανεπιστημιακό εργαστήριο.

Το 2012 έγινε αρχική συμφωνία μεταξύ Λαμπριαδείου Ιδρύματος και του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και τον Ιούνιο του 2014 οριστικοποιήθηκε η παραχώρηση της χρήσης ενός κτηρίου 1.500 τ.μ., που λειτουργούσε μέχρι το 2007 ως οικοκυρική σχολή, για την εγκατάσταση του σταθμού πεδίου.

Ο σταθμός ΠΑΛΑΣΕ (Πανεπιστημιακός Λαμπριάδειος Σταθμός Έρευνας) του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων βρίσκεται στα Ανω Πεδινά, στο κέντρο του Ζαγορίου και σε μικρή απόσταση από το περιώνυμο φαράγγι του Βίκου-Βοϊδομάτη, στην υψικόρυφη οροσειρά της Τύμφης, με την τεράστια ποικιλία ενδημικών ειδών (χλωρίδα, πανίδα) και γεωφυσικών μορφών, όπως οι δρακολίμνες, οι χαλικώνες, τα σπηλαιοβάραθρα.

Είναι περιοχή ιδιαίτερου κάλλους όχι μόνο λόγω της βιοποικιλότητας, αλλά και του πολιτισμικού φορτίου της. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για «πολιτισμικό τοπίο», περιοχή δηλαδή όπου η βιοποικιλότητα και ο πολιτισμός, στις διάφορες μορφές και εκφάνσεις του από τις προϊστορικές εγκαταστάσεις των κυνηγών της εποχής των παγετώνων ώς τα πετρόκτιστα χωριά και το πυκνό δίκτυο από γεφύρια του 18ου και του 19ου αι., έχουν συν-εξελιχθεί για χιλιάδες χρόνια.

«Η Ηπειρος είναι από τις πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη σε βιοποικιλότητα», μας λέει ο Γιώργος Θυφρονίτης, αναπληρωτής καθηγητής Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. «Για το τμήμα μας, είναι προτεραιότητα η μελέτη, προστασία και διαχείριση του περιβάλλοντος γενικότερα και ειδικότερα αυτού της Ηπείρου.

»Ενας τέτοιος σταθμός πεδίου δεν ενδιαφέρει μόνο τους βιολόγους. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο και έπειτα από πρότασή μας στο Διοικητικό Συμβούλιο του ΠΑΛΑΣΕ συμμετέχουν εκπρόσωποι από τον Τομέα Λαογραφίας του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας, το Παιδαγωγικό Τμήμα του Πανεπιστημίου και το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Ηπειρωτικών Σπουδών, ειδική περιφερειακή μονάδα του υπουργείου Πολιτισμού.

»Επίσης, θεωρήσαμε κρίσιμο να συμμετάσχουν στην προσπάθεια όχι μόνο επιστημονικοί φορείς, αλλά και εκπρόσωποι της κοινωνίας, έτσι συμμετέχουν ακόμη στο Δ.Σ. εκπρόσωποι του Δήμου Ζαγορίου, της Δημοτικής Ενότητας και του Λαμπριαδείου Ιδρύματος. Πετυχαίνουμε με τη δομή αυτή τη διεπιστημονικότητα, με την ουσιαστική έννοια του όρου, και την εμπλοκή της τοπικής κοινωνίας στην επιστημονική προσπάθεια. Το όφελος θα είναι πολλαπλό και αμφίδρομο. Πρώτον, θεωρούμε ότι η επιστήμη πρέπει να διαχέεται στην κοινωνία, να γίνεται κτήμα της και ειδικότερα όταν πρόκειται για το περιβάλλον και τον πολιτισμό, οι εφαρμογές είναι άμεσες και αφορούν όλους και τον καθένα μας. Εμείς, επίσης, χρειαζόμαστε τη στήριξη της κοινωνίας, που θα πρέπει να αναγνωρίσω ότι, ιδιαίτερα από το Λαμπριάδειο Ιδρυμα και τον πρόεδρό του Γ. Δούβλη, μας έχει παραχωρηθεί απλόχερα. Υπάρχουν βέβαια και τα άμεσα πρακτικά οφέλη για την τοπική κοινωνία».

Ο ΠΑΛΑΣΕ έχει ήδη φιλοξενήσει θερινά σχολεία σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο, με συμμετοχή φοιτητών και διδασκόντων από Πανεπιστήμια της Ευρώπης. «Δεν διαθέτουμε όμως εργαστηριακό εξοπλισμό που θα μας επέτρεπε να αναβαθμίσουμε τη λειτουργία του. Αγωνιζόμαστε για να εξασφαλίσουμε χρηματοδότηση από δωρεές και από προγράμματα. Το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων είναι το μοναδικό στη χώρα που διαθέτει ανοικτό σταθμό πεδίου, ο οποίος μάλιστα έγινε δεκτός στο διεθνές δίκτυο OBFS (Organization of Biological Field Stations), στον οποίο ανήκουν σταθμοί όπως αυτοί του Πανεπιστημίου του Stanford.

»Το ίδιο το Πανεπιστήμιο με τη σημερινή στενότητα των οικονομικών του δεν έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει στις απαραίτητες εργασίες συντήρησης και κυρίως αναβάθμισης του κτηρίου και των υποδομών του. Λόγω του θεσμικού της ρόλου, η Περιφέρεια Ηπείρου πρέπει να βοηθήσει, το ίδιο και το Ριζάρειο Ιδρυμα, αλλά και όλοι όσοι ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της Ηπείρου και τη διεθνή προβολή των αξιών της, του φυσικού και πολιτισμικού της πλούτου. Πρέπει να καταλάβουμε ότι η επένδυση σε τέτοιου είδους δραστηριότητες, με χαρακτηριστικά εξωστρέφειας και καινοτομίας, είναι μακράς πνοής και εξόχως ανταποδοτικές».

Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου 2014 

 

Asphodelus albus. Φωτ. Κώστας Ζήσης (costaszissis.com)

 

Συζήτηση για την ελληνική ύπαιθρο

"Πρόσωπα στην πέτρα" από τα Πάνω Σουδενά

Ο Αγησίλαος ξεφορτώνοντας τσάκνα

Από την φωτογραφική συλλογή του Andre Bakker "Faces in Stone".
Οι φωτογραφίες βρίσκονται στην ηλεκτρονική διεύθυνση:

http://www.andrebakker.com/stone-faces

Ο Νίκος στα πρόβατα, με συντροφιά το τσιγάρο και το ραδιόφωνο

Ο Γιάννης, ο μάστορας από τη Δερβιτσάνη

Ο Λάμπρος στον κάμπο με τα κοπάδι του

Ο Κίμων στην άκρη απ' το λιβάδι

Ο ακούραστος "Τσιαμπέτε" σε ώρα ανάπαυλας

Ο Κώστας έξω από το στάβλο

Ο Γιώργος στον κάμπο

Τζιομπάνος απέναντι από το χωριό

Ο Βασίλης Φανίτσιος για τον Γιάννη Λαμπρίδη

Ιωάννης Λαμπρίδης (Πάνω Σουδενά 1839 - Αθήνα 1891)

Από τον ιστότοπο: Ζαγορίου Κοινόν και Συμφέρον, http://zagori-up.blogspot.gr/

Βασίλης Φανίτσιος (Λιασκοβέτς 1902 - Αθήνα 1984)

Καταγραφή του έργου των Πανωσουδενιωτών αγιογράφων

Στα πλαίσια της Έκθεσης Αγιογραφίας του Γρηγόρη Μάγκου, στην Αίθουσα Πολλαπλών Εκδηλώσεων Άνω Πεδινών παρουσιάστηκε στις 24 Αυγούστου η καταγραφή του έργου των Πανωσουδενιωτών αγιογράφων.

Ο Γρηγόρης Μάγκος ασχολείται αρκετά χρόνια με αυτό το θέμα και έχει κατορθώσει να συλλέξει αρκετές πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό από το έργο των αγιογράφων των Πάνω Σουδενών. Πρόκειται για έργα του ιερέα Παπα-Ιωάννη, που έζησε το δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, του γιου του, Λαζάρου, ο οποίος ήταν και ο σημαντικότερος αγιογράφος αυτής της ομάδας, και του ανηψιού τους Λάζαρου Κανίκη.

Η παρουσίαση αρχικά επικεντρώθηκε στο έργο των αγιογράφων στη γενέτειρά τους και στη συνέχεια επεκτάθηκε στην καταγραφή του έργου τους στο υπόλοιπο Ζαγόρι, αλλά και στον υπόλοιπο ελλαδικό χώρο (Βόρεια Ήπειρος, περιοχή Ζίτσας, Μετέωρα, Ξάνθη.)

Επίσης, πραγματοποιήθηκε μια ανάλυση για τα βασικά χαρακτηριστικά και τις ιδιαιτερότητες των έργων τους, τις επιρροές από τη βυζαντινή αλλά και τη δυτική αγιογραφία, τις σχέσεις τους με τους Καπεσοβίτες συναδέλφους τους.

Η έρευνα θα συνεχιστεί, για να γίνει μια πλρέστερη καταγραφή, αλλά και, αν είναι δυνατόν, φωτογραφική απεικόνιση των έργων των Πανωσουδενιωτών αγιογράφων.